Đã đóng

Học sinh bình thường cũng có thể giỏi Lý

Posts Tagged ‘nobel’

Vì sao Thuyết tương đối không được giải Nobel?

Posted by Tô Lâm Viễn Khoa trên 30 Tháng Mười, 2008

Năm 1922, Einstein được trao giải Nobel Vật lý nhưng không phải cho Thuyết tương đối- công trình vĩ đại nhất trong cuộc đời khoa học của ông. Sự kiện này đã trở thành một trong những bí ấn gây tranh cãi nhất trong lịch sử giải Nobel.

Sau nhiều năm tham khảo các tài liệu lưu trữ, nghiên cứu lịch sử khoa học Robert Marc Friedman đã tìm ra một sự thật bất ngờ: Việc Einstein không được trao giải Nobel cho Thuyết tương đối không xuất phát từ quan điểm khoa học, mà là hành động có chủ ý của một số người thành kiến với Einstein nhằm hạ thấp uy tín của cá nhân ông.

Thuyết tương đối rộng là thành tựu lớn nhất của Einstein. Tuy nhiên, nó ra đời vào lúc bản thân ông không được cộng đồng khoa học trong nước Đức ủng hộ, đó là thời điểm trong và sau Chiến tranh thế giới thứ 2.

Einstein là một người Do Thái theo chủ nghĩa hòa bình, đã dám chối bỏ tư cách công dân Đức, tham gia vào các nhóm cấp tiến và công khai ủng hộ chủ nghĩa xã hội. Xuất phát từ định kiến này, một số nhà khoa học hàng đầu của Đức lúc đó đã gọi công trình của ông là trò bịp bợm vô căn cứ.

Nhà thiên văn học người Anh – Arthur Stanley Eddington (Ảnh: sonoma.edu)

May mắn thay, vẫn còn có người tin rằng có thể kiểm chứng lý thuyết của Einstein, đó là nhà thiên văn học người Anh – Arthur Stanley Eddington. Tận dụng 6 phút quý giá của hiện tượng nhật thực toàn phần ngày 29/5/1919, Eddington đã chứng minh được rằng, thuyết tương đối là hoàn toàn chính xác.

Ngày 6/11 cùng năm, sau khi Eddington công bố kết quả quan sát của ông, chỉ qua 1 đêm, Einstein đã trở thành một cái tên được nhắc đến trên toàn thế giới. Một số thành viên của Ủy ban điều hành giải Nobel đã nghĩ đến việc đưa Einstein vào danh sách những ứng cử viên cho lễ trao giải năm 1920.

Nhưng rốt cục, theo nhận xét trong cuộc họp chung của toàn ủy ban, Einstein là một người có tư tưởng khoa học và chính trị cực đoan, lại không tự tiến hành các thực nghiệm nên không xứng đáng được tôn vinh. Giải thưởng năm 1920 đã được trao cho một nhà khoa học Thụy Sĩ chưa từng được nhắc đến với một nghiên cứu mờ nhạt đến mức cả thế giới phải ngạc nhiên.

Năm 1922, danh tiếng của Einstein đã lớn đến mức Ủy ban điều hành giải Nobel bắt đầu lo rằng, uy tín của họ có thể bị tổn hại nếu vẫn tiếp tục phớt lờ một tài năng kiệt xuất như vậy. Nhưng mặt khác, họ cũng không muốn thừa nhận những gì mà chính mình đã bác bỏ những năm trước.

Giải pháp cuối cùng là Einstein vẫn được trao giải Nobel vật lý nhưng không phải cho thuyết tương đối mà cho một công trình khác ít quan trọng hơn, cũng ra đời từ năm 1905: hiệu ứng quang điện. Theo tuyên bố chính thức, Einstein được nhận giải Nobel bị treo của năm 1921, còn người nhận giải Nobel của năm 1922 là Niels Bohr với một lý thuyết lượng tử mới.

Advertisements

Posted in Lịch sử Vật lý và các nhà Vật lý, Vật lý | Tagged: , , , | Leave a Comment »

Quy trình đề cử giải Nobel Vật lý

Posted by Tô Lâm Viễn Khoa trên 14 Tháng Mười, 2008

Tháng 9 hàng năm, Hội đồng Nobel bí mật gửi mẫu đề cử cho khoảng 3.000 giáo sư. Tháng 3 – 5, chuyên gia đánh giá công trình của các ứng cử viên. Tháng 9 năm sau, Hội đồng Nobel tiến cử người đoạt giải để Viện Hàn lâm chọn trên đa số phiếu bầu.

Viện Hàn Lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển có trách nhiệm lựa chọn ra giải Nobel Vật lý trong số các ứng cử viên được đề cử bởi Ủy ban Nobel trong lĩnh vực Vật lý. Ủy ban Nobel là hội đồng sàng lọc các đề cử và lựa chọn các ứng cử viên sau cùng.

Hội đồng gồm 5 thành viên, nhưng sau nhiều năm hoạt động, Hội đồng được bổ sung các thành viên phụ tá có quyền bỏ phiếu ngang bằng với các thành viên chính thức.

Những ứng cử viên đủ tư cách nhận giải là những người được đề cử bởi những người có đủ tư cách. Người có đủ tư cách là người nhận được lời mời từ Hội đồng Nobel và đã được lựa chọn cẩn thận. Không có ai có quyền tự đề cử.

Giải Nobel được lựa chọn như thế nào?

Hình dưới mô tả quá trình lựa chọn cho giải Nobel Vật lý.

Tháng 9: Mẫu đề cử được gửi. Hội đồng Nobel gửi mẫu đề cử một cách bí mật cho khoảng 3.000 người – những giáo sư được lựa chọn tại các trường đại học trên khắp thế giới, những người đã đoạt giải Nobel trong lĩnh vực vật lý và hóa học, các thành viên của Viện Hàn lâm Hoàng gia Thụy Điển, và một số người khác.

Tháng 2: hạn chót nộp hồ sơ. Các hồ sơ đề cử hoàn tất phải được gửi đến Hội đồng Nobel hạn chót ngày 31/1 trong năm kế tiếp. Hội đồng sàng lọc và lựa ra các ứng cử viên ban đầu. Có khoảng từ 250 – 350 tên họ được lựa chọn, trong số đó thường có một số ứng cử viên nhận được nhiều đề cử.

Tháng 3 – tháng 5: Tham khảo ý kiến các chuyên gia. Hội đồng Nobel gửi tên các ứng cử viên ban đầu đến các chuyên gia được chỉ định đặc biệt để đánh giá công trình của các ứng cử viên.

Tháng 6 – tháng 8: Viết báo cáo. Hội đồng Nobel tập hợp các báo cáo có kèm tiến cử gửi cho Viện Hàn lâm. Bản báo cáo này được các thành viên hội đồng cùng ký tên.

Tháng 9: Hội đồng đưa ra tiến cử. Hội đồng Nobel đưa ra bản báo cáo giới thiệu các ứng cử viên sau cùng cho các thành viên Viện Hàn lâm. Bản báo cáo được thảo luận tại hai cuộc họp của tiểu ban vật lý của Viện Hàn lâm.

Tháng 10: Giải Nobel được chọn. Vào đầu tháng 10, Viện Hàn lâm chọn ra người đoạt giải dựa trên đa số phiếu bầu. Lựa chọn này là quyết định cuối cùng và không hồi tố (không xem xét lại). Sau đó tên người đoạt giải được công bố.

Tháng 12: Phát giải thưởng. Lễ Trao giải Nobel diễn ra tại Stockholm vào ngày 10 tháng 12. Tại đây người chiến thắng sẽ được nhận giải Nobel danh giá bao gồm Huy chương Nobel, văn bằng và một giấy chứng nhận xác nhận số tiền thưởng.

Danh sách đề cử có được công bố rộng rãi?

Quy chế của tổ chức Nobel không công bố thông tin về ứng cử viên, dù là cho công chúng hay cho cá nhân trong suốt 50 năm. Sự hạn chế thông tin liên quan đến cả ứng cử viên và người đề cử, cũng như việc điều tra và ý kiến liên quan đến việc quyết định giải thưởng.

Theo VietNamNet (Nobelprize.org)

Posted in Lịch sử Vật lý và các nhà Vật lý, Tư liệu | Tagged: , | Leave a Comment »

Ba nhà vật lý Mỹ, Nhật nhận giải Nobel Vật lý 2008

Posted by Tô Lâm Viễn Khoa trên 8 Tháng Mười, 2008

Tien Phong Online – Giải Nobel Vật lý 2008 đã thuộc về nhà vật lý  Mỹ Yoichiro Nambu và hai nhà vật lý Nhật Bản: Makoto Kobayashi; Toshihide Maskawa.

Từ trái qua phải: Toshihide Maskawa, Yoichiro Nambu, Makoto Kobayashi. Ảnh: Reuters

Nhà vật lý Yoichiro Nambu đã có công “phát hiện cơ chế sự đối xứng bị phá vỡ tự phát trong vật lý hạ nguyên tử”. Trong khi đó, hai nhà vật lý Makoto Kobayashi và Toshihide Maskawa đã “ phát hiện nguồn gốc sự đối xứng bị phá vỡ, từ đó dự đoán được sự tồn tại của ít nhất 3 nhóm hạt quark ( vi lượng) trong tự nhiên”.

Sinh năm 1921 tại Nhật Bản, nhà vật lý Yoichiro Nambu – Quốc tịch Mỹ – hiện đang nghiên cứu tại Học viện Enrico Fermi (Đại học Chicago, Mỹ).

Nhà vật lý Makoto Kobayashi – Quốc tịch Nhật Bản, sinh năm 1944 – hiện làm việc cho Tổ chức Nghiên cứu máy gia tốc năng lượng cao tại Tsukuba (Nhật Bản).

Nhà vật lý Nhật Bản Toshihide Maskawa – sinh năm 1940 – công tác tại Học viện Vật lý Lý thuyết Yukawa thuộc Đại học Kyoto.

Ba nhà vật lý đoạt giải Nobel 2008 sẽ chia nhau giải thưởng trị giá 1,42 triệu USD (trong đó nhà vật lý Yoichiro Nambu nhận một nửa trị giá giải thưởng, phần còn lại dành cho nhà vật lý Makoto Kobayashi và Toshihide Maskawa)

——

Xem thêm:

Nobel Prize Physics 2008

Posted in Lịch sử Vật lý và các nhà Vật lý, Vật lý hạt nhân - nguyên tử, Vật lý lý thuyết | Tagged: , , , , | 1 Comment »